Staatssecretaris Zijlstra (OCW; VVD) heeft van de Tweede Kamer groen licht gekregen voor zijn plannen om stevig te bezuinigen op cultuur. Dat bleek maandag in het plenaire overleg over de uitgangspuntenbrief cultuur. De oppositie zette stevig in, maar de staatssecretaris hield voet bij stuk en deed slechts een paar toezeggingen.
Jetta Klijnsma (PvdA) hekelde ‘de kille en rancuneuze toon' van het debat over kunst en cultuur. Ze noemde de bezuinigingen buitenproportioneel: ‘Dit kabinet bezuinigt niet alleen direct op cultuur, maar ook indirect door te korten op het provincie- en gemeentefonds. Hierdoor zijn provincies en gemeenten ook gedwongen om te bezuinigen.' Jolande Sap (GroenLinks) sprak over ‘rechts revanchisme'.
Volgens Boris van der Ham (D66) gooit de staatssecretaris een bom op de sector en denkt hij daarna pas na over de vraag waar die terecht moet komen. Jasper van Dijk (SP) noemde de bezuinigingen ‘culturele kaalslag' en een ‘amerikanisering' van de Nederlandse cultuur.
Bart de Liefde (VVD) bleek een trouwe verdediger van het kabinetsbeleid. Met een zelfverzekerd optreden hield hij Zijlstra uit de wind. Cultuur hoort niet onder de verstikkende vleugels van de overheid. Meer overheidsgeld leidt niet tot betere kunst of meer deelname. De overheid moet zorgen voor goede randvoorwaarden, maar niet voor instandhouding, aldus De Liefde.
Ank Bijleveld (CDA) benadrukte dat zij regionale spreiding van voorzieningen van belang vindt. Zij vroeg de staatssecretaris of hij afstand heeft genomen van dit uitgangspunt door te kiezen voor concentratie in geografische kernpunten.
De staatssecretaris benadrukte dat artistieke kwaliteit leidend blijft bij toekenning van subsidie. Daarnaast is sprake van een aantal andere criteria, waaronder concentratie in geografische kernpunten, aldus Zijlstra. De staatssecretaris maakte niet concreet wat hij met geografische kernpunten bedoelt. Hij beloofde de Kamer helderheid te geven in een uitwerkingsbrief, die medio 2011 verschijnt. In het bestuurlijk overleg met IPO en VNG op 9 december gaf hij die duidelijkheid wel: het gaat om de G9. Daar zei de staatssecretaris overigens ook dat het Bestuurlijk Overleg OCW, IPO, VNG de tafel is waar de zaken worden gedaan.
PVV-woordvoerder Martin Bosma mengde zich niet in de interruptiedebatjes. Zijn spreektijd vulde hij met citaten van de groten der aarde, ter ondersteuning van de juistheid van de bezuinigingsmaatregelen. Verder sloeg hij de oppositiepartijen om de oren met cijfers over de omvangrijke bezuinigingen van (linkse) wethouders van gemeenten als Boxmeer en Den Haag.
Zowel Bijleveld als Klijnsma maakte zich zorgen over de korting van 25 procent op de Regionale Historische Centra (RHC). Bijleveld wees erop dat deze instellingen geen verdiencapaciteit hebben en dat de huisvestingslasten relatief zwaar drukken op het budget.
De staatssecretaris beklemtoonde dat de 25 procent bezuiniging op de RHC inclusief de 5 procent efficiencykorting is die voor alle instellingen geldt. Verder wees Zijlstra op het feit dat provincies op dit moment niet betalen voor hun archieven. De staatssecretaris gaat in gesprek met de Rijksgebouwendienst om te bezien wat er kan worden gedaan aan de huisvestingskosten.
Verder zegde de staatssecretaris toe voor de Voorjaarsnota te berichten over de uitkomsten van het overleg met IPO over de decentralisatie van de RHC. Bijleveld en Klijnsma vroegen hierom, omdat zij overwegen ‘iets extra's' te doen bij de begrotingsbehandeling 2012.
Behalve 200 miljoen bezuinigen op cultuur wil dit kabinet ook de btw voor podium-kunsten en beeldende kunst met 13 procent verhogen. Dat levert de schatkist 90 miljoen euro op. Het IPO wees in het Bestuurlijk Overleg Cultuur op het feit dat deze maatregel haaks staat op het stimuleren van ondernemerschap.
De Senaat, waar het kabinet niet steunt op een meerderheid, riep het kabinet op om af te zien van deze maatregel. Maar volgende week moet blijken of de Eerste Kamer voet bij stuk houdt door om deze reden het hele Belastingplan, waarvan de btw-verhoging deel uitmaakt, af te wijzen.
