"Provincies laat het stralen! Laat het gisten!"
IPO Zomercolumn: Co Verdaas

Het is voor u als betrokken lezer wellicht een open deur, maar de transitie naar een duurzame energiehuishouding is dé opgave van de 21ste eeuw. Poetin, klimaatverandering, uitputting fossiele brandstof, zomaar wat begrippen die de urgentie illustreren. 

Het debat over de energietransitie staat hiermee in schril contrast: het debat verengt zich doorgaans tot de vraag of windmolens mooi zijn of niet, of we wel of geen vergister om de hoek willen dan wel een weiland gaan vullen met zonnepanelen.

Helemaal onbegrijpelijk is dit niet: we kunnen de tank van de auto immers nog vullen en er komt nog altijd stroom uit onze stopcontacten. Toch blijft het knagen, waarom lukt het zo slecht om de transitie op gang te brengen, met het heldere en wenkende perspectief? 

Volgens mij is een van de oorzaken dat we de opgave percipiëren als een ‘vervangingsopgave’. Beetje bij beetje vervangen we klassieke fossiele opwekking door alternatieve bronnen en dan komen we er wel… toch?

Neen dus, zo komen we er niet! Ons land is eenvoudigweg te klein om alle energie die we verbruiken op alternatieve wijze op te wekken.

Wat ontbreekt is een systeemperspectief. Het gaat niet om het lineair vervangen van ‘oud’  voor ‘nieuw’, het gaat om besparen, innoveren, gedrag, macht en ja, ook om ruimte en investeringen. 

Ik zie een parallel met het milieubeleid zoals dat begin jaren zeventig opkwam. Ook toen heeft het nog jaren geduurd alvorens het vanzelfsprekend was dat ‘het milieu’ in al ons handelen was geïncorporeerd. Wat we daarvan kunnen leren is dat we de energietransitie mensen niet door de strot kunnen duwen, dat een wenkend perspectief beter werkt dan een doemscenario en dat uiteindelijk op de regionale schaal alles samen komt.  En daar hebben de provincies een belangrijke rol! Ze zijn regisseur van ruimtelijke keuzes. Ze faciliteren de regionale economie, waar het MKB de innovatiemotor is. 

Het barst in de regio van de initiatieven en ideeën die raken aan de energietransitie. Veel provincies maken daarbij het verschil met bestuurskracht, geld, met het bijeen brengen van partijen, et cetera. Wat ik de provincies gun is dat ze deze opgave zelfbewust bovenaan op de agenda zetten, goede voorbeelden uitdragen en delen, en loskomen van de discussie over een windmolen meer of minder… 

Een deltaplan energie zou hierbij kunnen helpen. Niet omdat dit alle antwoorden biedt, maar omdat het de opgave in het enige juiste perspectief plaatst: de vraag of u een windmolen mooi of lelijk vindt is niet langer relevant. 

Provincies: laat het waaien, laat het stralen, laat het gisten, de energietransitie komt eraan!

Co Verdaas

Over de auteur: De auteur is directeur van het Centre for Development Innovation, Wageningen University en Associate van bureau ‘Over Morgen’. Daarvoor was hij lid van de Tweede Kamer, Gedeputeerde en Staatssecretaris.

------------------------------------------------------------------ZON.jpg

Over de 'IPO Zomercolumn': In de ‘IPO Zomercolumn’ wordt vanuit een fris, een
nieuw, of ander perspectief een voor provincies belangrijke dossier belicht. De – speciaal voor deze gelegenheid genodigde –columnist is inhoudelijk betrokken bij en
provinciaal begaan met het dossier. Een overzicht van alle bijdragen aan de 2014 ‘IPO Zomercolumn’ treft u aan op de overzichtspagina.