15 jaar levendige taak: het Regionaal Openbaar Vervoer
IPO Zomercolumn: Jan van Selm

Anno 2014 is Regionaal Openbaar Vervoer (ROV) een ‘vanzelfsprekende’ taak van de provincies, die de provincies eigenlijk zonder uitzondering bestuurlijk ambitieus en ambtelijk deskundig invullen. Zacht gezegd opmerkelijk als je bedenkt dat er 20 jaar geleden helemaal geen provinciale OV-taak was, en er ook geen zicht op was, noch kennis en ambities….  Mooi voorbeeld van wat goede samenwerking in IPO-verband de provincies – en de samenleving! – kan brengen. Mooi ook om te zien hoe uit diezelfde samenwerking de agenda van de (OV-)toekomst zich aftekent.

Tegenwoordig ‘heel gewoon’: vanuit - in Provinciale Staten indringend besproken- OV-visies wordt door de provincies periodiek aanbesteed. Daaruit voortvloeiende concessies worden doordacht en steeds kostendekkender beheerd. Reizigers geven het ROV een mooie 7,5. Op de hoogwaardige lijnen (regionale trein, tram, HOV-bus) wordt door infra-investeringen de doorstroming opgevoerd en groeit het aantal reizigers gestaag.  Kortom: ROV is een volgroeide en ‘levendige’ provinciale taak. 

Toen ik in 1992 het Ministerie van V&W (tegenwoordig: I&M) verruilde voor het IPO-bureau werd het ‘stads- en streekvervoer’ uitgevoerd door het rijk en de OV-gemeenten. En de NS reed alle spoorlijnen, ook de regionale. Het OV ‘kwakkelde’: steeds minder reizigers, 70% subsidies. De zogenoemde Commissie Brokx had een plan gelanceerd: er zouden Vervoerregio’s komen, die het ROV zouden gaan aanbesteden. De subsidie moest dan naar maximaal 50%. De Vervoerregio’s zouden overigens in de Kabinetsplannen doorgroeien naar volwaardige regio’s, die de provincies overbodig zouden maken. 

Provincies hadden eigenlijk nooit iets aan ROV gedaan, er was geen kennis en er waren geen ambities. Maar het draaide: toenmalig IPO-voorzitter Beelaerts van Blokland zag samen met directeur Rombouts en een aantal provinciale collega’s de waarde die de provincies voor het ROV zouden kunnen hebben. En omgekeerd: het belang van een (hoogwaardige) ‘doe’-taak als ROV voor de provincies. Het ging lopen. In 1994 spraken de gezamenlijke provincies zich in IPO-verband uit voor de plannen van de Commissie Brokx, echter met dien verstande dat de provincies (en niet de Vervoerregio’s) de OV-autoriteit dienden te zijn. In 1996 schaarden het rijk en de VNG zich achter deze gedachte. In 1999 (15 jaar geleden dus nog maar!) gingen de ROV-taken van het rijk naar de provincies en 7 stadsregio’s. In 2001 werd vervolgens concessieverlening na aanbesteding verplicht (Wp2000). In 2003 kwam ook het hele stadsvervoer van de gemeenten naar de 19 OV-autoriteiten. En ‘en passant’ kwamen steeds meer regionale spoorlijnen ‘onder provinciale autoriteit’. Vanaf 2011 werden de provincies volledig tariefbevoegd (dat kon pas toen de OV-chipkaart werd ingevoerd). 

Geen van deze stappen ging vanzelf, het vroeg elke keer weer veel samenwerking tussen de  provincies (in IPO-verband) en heel veel bestuurlijk en ambtelijk ‘IPO-werk’ in het Haagse. Maar het lukte. En er zijn mooie resultaten: subsidie terug van 70 naar 50%, reizigerscijfers van onder de 7 naar 7,5, grote groei op de regionale spoorlijnen en de andere HOV-assen, overal in Nederland, etc!

Mooi ook dat OV vervolgens niet alleen een ‘beheer’-taak blijkt, maar vooral ook een maatschappelijk zeer relevante ontwikkeltaak. Hoe bijvoorbeeld verbinden we provinciaal ROV en gemeentelijk doelgroepenvervoer optimaal? En hoe gaan we in 2015 – als de Eerste Kamer na de zomer instemt – de taken van vier van de huidige stadsregio’s invullen en de overgang van BDU naar provinciefonds ‘managen’? Overigens vragen zaken als landelijke tarieven, betaalwijzen, reisinfo, verduurzaming, naadloze ketenreizen, standaards big data en open data etc. een sectorbrede aanpak en dus gezamenlijke interprovinciale inbreng daarin. Kortom: alle reden ROV ook de komende 15 jaar met ambitie aan te pakken èn de IPO-samenwerking op OV-gebied voortvarend door te zetten!

Jan van Selm (1961) is sinds 2009 directeur van het OV-bureau van de provincies Groningen en Drenthe en de gemeente Groningen. Daarvoor was hij ‘ROV-betrokken’ vanuit het IPO (1992-1998), het Centrum Vernieuwing OV (1999-2001), V&W (2001-2005) en de provincie Flevoland (2005-2009)

------------------------------------------------------------------ZON.jpg

Over de 'IPO Zomercolumn': In de ‘IPO Zomercolumn’ wordt vanuit een fris, een
nieuw, of ander perspectief een voor provincies belangrijke dossier belicht. De – speciaal voor deze gelegenheid genodigde –columnist is inhoudelijk betrokken bij en
provinciaal begaan met het dossier. Een overzicht van alle bijdragen aan de 2014 ‘IPO Zomercolumn’ treft u aan op de overzichtspagina.