Landschap: een uitdaging voor de provincie
IPO Zomercolumn Hank Bartelink

Ik heb wat met landschap. En hoe vals de romantiek ook mag zijn, soms, als ik me weer eens erger aan een snelweg, een industrieterrein, een bedorven horizon, schiet Marsman me te binnen, die “Denkend aan Holland, [..] breede rivieren traag door oneindig laagland [zag] gaan”. Enfin.

Ik waag me hier niet aan een definitie van ‘landschap’. Even los van wat de Dikke van Dale hierover zegt, is het voorstelbaar dat de academische discussie hierover net zo oeverloos zal zijn als die over wat ‘natuur’ nou eigenlijk is: ik herinner me nog dat college in Wageningen (’t is even geleden…) waarin wij als eerstejaarsstudenten de opdracht kregen een definitie te bedenken. Maar terug naar het thema. Landschap. Algemeen is toch wel de perceptie dat daarmee het platteland wordt bedoeld, het cultuurlandschap. Ruim tweederde van Nederland bestaat hier uit. Des te meer verwonderlijk is het dat we, in ons over-geregelde landje, specifiek voor landschap weinig tot geen plannen maken. Natuurlijk, er is wetgeving, ruimtelijke ordening, infrastructuur. Maar daar waar we ten aanzien van natuur, meerjarige ambities zoals de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) hebben geformuleerd, subsidiestelsels in de benen hebben geholpen en separate wetgeving kennen, is dit ten aanzien van het landschap armoe troef.

hank bartelink.jpgDun dossier
In Nederland is de laatste jaren wel sprake van versterkte bestuurlijke interesse voor landschap, maar de belangrijkste visies (‘Landschap verdient beter’ van Rinnooy Kan; ‘Duurzame financiering van landschap’ van KPMG) liggen al weer jaren achter ons. Beleidsmatig gezien blijft landschap een uitermate dun dossier. Dat moge ook blijken uit de nieuwe wetgeving op het gebied van natuur en omgeving, waar landschap weinig tot geen bescherming aan kan ontlenen. Het belang van landschap wordt daarmee grandioos miskent. Want let wel, het gaat natuurlijk om veel meer dan alleen biodiversiteit: landschap is ook boerenbedrijf en beleving. Een vitaal landschap is van eminent belang voor ecologie, welzijn en economie. Landschap is van iedereen, maar slechts weinigen voelen zich er verantwoordelijk voor. Dat geldt zowel bestuurders als het publiek.
 
Landschapsobservatorium
Hier ligt een grote uitdaging voor de provincie. Over de decentralisatie van het natuur- en landschapsbeleid zei een gedeputeerde een jaar of 4 terug: “we krijgen er weliswaar niet veel geld bij, maar we gáán er nu tenminste over”. Dat klonk mij destijds als muziek in de oren. En nog steeds, immers, daaruit spreekt ambitie. Met alle ervaringen van de afgelopen jaren is de constatering dat de fase van “over de heg” voorbij is. Er ontstaat nu ruimte voor provincies om zélf ambities ten aanzien van landschap te formuleren, zélf beleid te ontwikkelen. En met “zelf” bedoel ik dan niet “helemaal alleen”, ik doel op “provinciaal, regionaal en lokaal”. En nadrukkelijk samen met maatschappelijke organisaties, waaronder die op het terrein van landschapsbeheer. Waarbij de hoop is dat ook de samenwerking tússen provincies op dit gebied serieus vorm krijgt: ‘landschap’ houdt zich in tegenstelling tot ‘landschapsbeleid’, niet aan provinciegrenzen.
 

Bouwstenen liggen er al. Denk uiteraard aan de EHS. Maar denk ook aan het agrarisch natuur- en landschapsbeheer, aan het faunabeleid, aan waterambities, aan Nationale Landschappen. Ook kennis is van eminent belang. Mooi voorbeeld is het recent opgerichte Landschapsobservatorium. Doel van het Observatorium is een significante rol te spelen bij het vergroten van de maatschappelijke aandacht voor landschap en van het besef dat een waardevol landschap niet vanzelfsprekend is. Dat kan alleen slagen indien de stakeholders daarbij samenwerken. Niet het smoel maar het doel moet prevaleren.

Landschap is te waardevol om te laten versloffen. Ik hoop dat dat besef op korte termijn provinciaal zal leiden tot ambitieuze doelen en gedegen beleid, gericht op behoud en versterking van ons waardevolle landschap, uit welbegrepen maatschappelijk belang. Landschap, zowel fysiek als beleidsmatig, biedt de provincie(s) een uitgelezen kans zich te profileren. En LandschappenNL draagt daar graag haar steentje aan bij.

Over de auteur: Hank Bartelink is directeur van LandschappenNL (www.landschappen.nl), het samenwerkingsverband van Landschapsbeheer Nederland (www.landschapsbeheernederland.nl) en De12Landschappen (www.de12landschappen.nl).

------------------------------------------------------------------ZON.jpg

Over de 'IPO Zomercolumn': In de ‘IPO Zomercolumn’ wordt vanuit een fris, een
nieuw, of ander perspectief een voor provincies belangrijke dossier belicht. De – speciaal voor deze gelegenheid genodigde –columnist is inhoudelijk betrokken bij en

provinciaal begaan met het dossier. Een overzicht van alle bijdragen aan de 2015 ‘IPO Zomercolumn’ treft u aan op de overzichtspagina.