Cultureel ondernemen in Gelderland: provincie zorgt voor vertrouwen

07 april 2014

“Voor een vitrinekast met oude telefoons krijg ik veel makkelijker culturele subsidie dan voor een educatief programma waarbij kinderen zelf de toekomstmogelijkheden van mobiele telefonie ervaren. Ons subsidiestelsel voor cultureel ondernemen is op ouderwets cultureel ondernemen geënt en qua regels helemaal dichtgetimmerd. Vooral de sciencecentra, de musea van de toekomst, zijn hiervan de dupe”, een krachtig pleidooi van Fortvrouwe Willemijn Simon van Leeuwen. Willemijn is initiatiefneemster en uitbaatster van het GeoFort, het sciencecentre in Herwijnen, Gelderland, dat kinderen de geo-technieken laat ontdekken.

“Tachtig procent van de ICT heeft een geo-component. Crisismanagement, waterveiligheid, planologie en logistiek. De topsectoren hebben geo onder de motorkap.” In het GeoFort kunnen kinderen alles zelf beleven. Elke drie minuten een aardbeving bij de toren die je hebt gebouwd: kinderen leren over de continentendrift, het ontstaan van aardbevingen. Je mag je eigen hoofd - symbool voor de globe - platslaan in een scan. Rondom het fort zijn intelligente doolhoven aangelegd. Een geurenspoor waardoor je – net als de zalm op zoek naar de rivier – de weg naar buiten moet ruiken. Een kaarten-doolhof waar je alleen met de juiste antwoorden uitkomt. Het klinkt verre van een saai, stoffig, passief museum. Het is een interactieve speeltuin voor jong en oud. “Zonder het vertrouwen, de bestuurlijke hulp en een stukje financiën van de provincie Gelderland waren we niet zo ver gekomen” stelt Willemijn.

De rol van de provincie is in verschillende fasen cruciaal geweest voor de realisatie van het GeoFort. “De beginfase was het lastigste omdat iedereen de kat uit de boom kijkt. De provincie heeft toen, samen met Kadaster, de eerste stap gezet om een haalbaarheidsstudie te financieren. Dat eerste stukje vertrouwen was zo belangrijk”. In de daaropvolgende fases heeft de provincie geholpen bij het rondkrijgen van de benodigde financiën en het tijdig afronden van de benodigde bestuurlijke procedures, zoals gemeentelijke afronding van het bestemmingsplan. Willemijn roemt de persoonlijke betrokkenheid van de betrokken bestuurders en ambtenaren. “Bijna iedereen is zelf komen kijken. Het gevoel van vertrouwen in het project was heel belangrijk voor ons.”

Een paar jaren verder vallen er ook kritische noten te kraken over de kansen voor het cultureel ondernemerschap. Jullie hebben al genoeg gehad. Jullie zijn nu commercieel. Het zijn reacties die Willemijn iets te vaak hoort naar haar mening. “Als je het goed doet als cultureel ondernemer betekent dat niet automatisch dat je financieel rendabel bent. Er moet een gulden middenweg zijn.” Bij het GeoFort vloeit de winst uit de activiteiten direct weer terug naar het onderhoud van het cultureel erfgoed en de educatie-doelstelling. “…dus moeten we wel koffie schenken” concludeert Willemijn. Enige irritatie ontstaat vooral omdat aan de andere kant GeoFort verplicht is tot “onzinnige geldverspilling”. De aanleg van paadjes op het forteiland moest gecompenseerd worden met de aanleg van slootjes elders om verdroging tegen te gaan. “Het risico van verdroging speelt bij ons helemaal niet. Dan hoor ik van de ambtenaar dat ik inderdaad gelijk heb, maar het nu eenmaal zo in de wet staat”. Willemijn pleit voor een principle in plaats van rule-based systeem. “Laat bij grote projecten een raad van wijzen adviseren in de geest van de wet. Dat zou heel veel tijd en geld schelen, zowel voor de ondernemers als voor de bv Nederland.”

Bij binnenkomst in het GeoFort krijgt iedere bezoeker een knikker. In het sciencecentre wordt het verhaal verteld van waterveiligheid. Hoe veilig woon ik? Kinderen lopen over een 13 meter grote kaarten van Nederland en moeten de knikker neerleggen op hun woonplaats. Dan zien ze of ze in blauw, groen of bruin gebied wonen bij een overstroming. Voor kinderen spreken knikkers toch meer tot de verbeelding dan een vitrinekast met oude telefoons? Het persoonlijk enthousiasme van Willemijn is zo aanstekelijk dat de nieuwsgierig naar het GeoFort groeit: laten we allemaal die knikker gaan halen … en dat kopje koffie komen drinken!   

Het Geo-fort (www.geofort.nl) past binnen het Gelderse project Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het is een succesvol voorbeeld van provinciale taakuitoefening dat door de provincie Gelderland is ingebracht in het gezamenlijk proces van alle provincies en het IPO voor de aanscherping van het profiel van provincies naar de toekomst (‘Profiel provincies’). Tijdens drie bijeenkomsten worden de succesprojecten van de provincies op creatieve wijze gepresenteerd voor de uitwisseling van ‘best practices’ en ‘lessons learnt’. De projecten van de twaalf provincies vormen de basis voor Kompas2020. Zo vormen de maatschappelijke prestaties de basis voor de provincie van de toekomst. De aanpak van Gelderland is op 20 maart gepresenteerd. 

Meer informatie over het project en de profielbijeenkomsten op 30 januari, 20 maart en 3 april 2014 op de  pagina Profiel provincies.


Gerelateerde berichten

Historie, natuur en recreatie: Park Vliegbasis Soesterberg heeft alles

17 september 2018 - Park Vliegbasis Soesterberg is een gebied met een rijke natuur én een rijke historie. Toen de provincie Utrecht het park kocht, wilde ze deze unieke eigenschappen van het gebied optimaal tot bloei laten komen. En hoewel dat moeilijker is dan het lijkt door de continu noodzakelijke afweging tussen natuur, cultuur en recreatie, is het de provincie in samenwerking met de gebiedspartners gelukt om een park te ontwikkelen dat in balans is.
Lees meer

Een passend cultureel aanbod in de eigen regio: een meerwaarde voor ons levensgenot

19 maart 2018 - Op 12 maart jl. presenteerde minister Van Engelshoven de cultuurbrief Cultuur in een open samenleving. Hierin nodigt het kabinet andere overheden uit stedelijke en regionale profielen op te stellen ter voorbereiding op de nieuwe subsidieperiode (start 2021). Een IPO-werkgroep doet al het nodige voorwerk. Actieve regio’s komen hier regelmatig bij elkaar om kennis uit te wisselen over het cultuurbeleid. Voorzitter Daphne Wassink: ‘Er is zoveel dynamiek en cultureel talent in de provincies. We willen dit laten zien aan het Rijk én we willen ze hierbij betrekken. Daarom werken we nu in de stedelijke en regionale profielen al een beleidsplan uit voor de nieuwe subsidieperiode.’
Lees meer

Het digitale project Zeeuwse Ankers: leerzaam, verbindend en economisch interessant

23 februari 2018 - Sinds september 2017 is Marc Kocken sectorhoofd Erfgoed en Publiek van de Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland (SCEZ). Hij is zeer enthousiast over de Zeeuwse Ankers, een succesvol project waarin met verschillende communicatiemiddelen de verhalen van de provincie Zeeland worden verteld. ‘Prachtig toch, als je via een website of in een tocht langs plaatsen, objecten en erfgoed de geschiedenis van een provincie leert kennen.’ Misschien komt het door zijn archeologische achtergrond dat hij zo geniet van het historische verhaal dat een provincie typeert. En als sectorhoofd bij SCEZ ziet Marc ook de economische component: ‘De provincies spelen daarbij een belangrijke rol’, aldus Marc.
Lees meer