Cultureel ondernemen in Gelderland: provincie zorgt voor vertrouwen

07 april 2014

“Voor een vitrinekast met oude telefoons krijg ik veel makkelijker culturele subsidie dan voor een educatief programma waarbij kinderen zelf de toekomstmogelijkheden van mobiele telefonie ervaren. Ons subsidiestelsel voor cultureel ondernemen is op ouderwets cultureel ondernemen geënt en qua regels helemaal dichtgetimmerd. Vooral de sciencecentra, de musea van de toekomst, zijn hiervan de dupe”, een krachtig pleidooi van Fortvrouwe Willemijn Simon van Leeuwen. Willemijn is initiatiefneemster en uitbaatster van het GeoFort, het sciencecentre in Herwijnen, Gelderland, dat kinderen de geo-technieken laat ontdekken.

“Tachtig procent van de ICT heeft een geo-component. Crisismanagement, waterveiligheid, planologie en logistiek. De topsectoren hebben geo onder de motorkap.” In het GeoFort kunnen kinderen alles zelf beleven. Elke drie minuten een aardbeving bij de toren die je hebt gebouwd: kinderen leren over de continentendrift, het ontstaan van aardbevingen. Je mag je eigen hoofd - symbool voor de globe - platslaan in een scan. Rondom het fort zijn intelligente doolhoven aangelegd. Een geurenspoor waardoor je – net als de zalm op zoek naar de rivier – de weg naar buiten moet ruiken. Een kaarten-doolhof waar je alleen met de juiste antwoorden uitkomt. Het klinkt verre van een saai, stoffig, passief museum. Het is een interactieve speeltuin voor jong en oud. “Zonder het vertrouwen, de bestuurlijke hulp en een stukje financiën van de provincie Gelderland waren we niet zo ver gekomen” stelt Willemijn.

De rol van de provincie is in verschillende fasen cruciaal geweest voor de realisatie van het GeoFort. “De beginfase was het lastigste omdat iedereen de kat uit de boom kijkt. De provincie heeft toen, samen met Kadaster, de eerste stap gezet om een haalbaarheidsstudie te financieren. Dat eerste stukje vertrouwen was zo belangrijk”. In de daaropvolgende fases heeft de provincie geholpen bij het rondkrijgen van de benodigde financiën en het tijdig afronden van de benodigde bestuurlijke procedures, zoals gemeentelijke afronding van het bestemmingsplan. Willemijn roemt de persoonlijke betrokkenheid van de betrokken bestuurders en ambtenaren. “Bijna iedereen is zelf komen kijken. Het gevoel van vertrouwen in het project was heel belangrijk voor ons.”

Een paar jaren verder vallen er ook kritische noten te kraken over de kansen voor het cultureel ondernemerschap. Jullie hebben al genoeg gehad. Jullie zijn nu commercieel. Het zijn reacties die Willemijn iets te vaak hoort naar haar mening. “Als je het goed doet als cultureel ondernemer betekent dat niet automatisch dat je financieel rendabel bent. Er moet een gulden middenweg zijn.” Bij het GeoFort vloeit de winst uit de activiteiten direct weer terug naar het onderhoud van het cultureel erfgoed en de educatie-doelstelling. “…dus moeten we wel koffie schenken” concludeert Willemijn. Enige irritatie ontstaat vooral omdat aan de andere kant GeoFort verplicht is tot “onzinnige geldverspilling”. De aanleg van paadjes op het forteiland moest gecompenseerd worden met de aanleg van slootjes elders om verdroging tegen te gaan. “Het risico van verdroging speelt bij ons helemaal niet. Dan hoor ik van de ambtenaar dat ik inderdaad gelijk heb, maar het nu eenmaal zo in de wet staat”. Willemijn pleit voor een principle in plaats van rule-based systeem. “Laat bij grote projecten een raad van wijzen adviseren in de geest van de wet. Dat zou heel veel tijd en geld schelen, zowel voor de ondernemers als voor de bv Nederland.”

Bij binnenkomst in het GeoFort krijgt iedere bezoeker een knikker. In het sciencecentre wordt het verhaal verteld van waterveiligheid. Hoe veilig woon ik? Kinderen lopen over een 13 meter grote kaarten van Nederland en moeten de knikker neerleggen op hun woonplaats. Dan zien ze of ze in blauw, groen of bruin gebied wonen bij een overstroming. Voor kinderen spreken knikkers toch meer tot de verbeelding dan een vitrinekast met oude telefoons? Het persoonlijk enthousiasme van Willemijn is zo aanstekelijk dat de nieuwsgierig naar het GeoFort groeit: laten we allemaal die knikker gaan halen … en dat kopje koffie komen drinken!   

Het Geo-fort (www.geofort.nl) past binnen het Gelderse project Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het is een succesvol voorbeeld van provinciale taakuitoefening dat door de provincie Gelderland is ingebracht in het gezamenlijk proces van alle provincies en het IPO voor de aanscherping van het profiel van provincies naar de toekomst (‘Profiel provincies’). Tijdens drie bijeenkomsten worden de succesprojecten van de provincies op creatieve wijze gepresenteerd voor de uitwisseling van ‘best practices’ en ‘lessons learnt’. De projecten van de twaalf provincies vormen de basis voor Kompas2020. Zo vormen de maatschappelijke prestaties de basis voor de provincie van de toekomst. De aanpak van Gelderland is op 20 maart gepresenteerd. 

Meer informatie over het project en de profielbijeenkomsten op 30 januari, 20 maart en 3 april 2014 op de  pagina Profiel provincies.


Gerelateerde berichten

Hester Maij (IPO) over het nieuwe Rijkscultuurbeleid: "Experimenteren, van elkaar leren en samen daar in investeren."

11 december 2017 - Maandag 4 december stuurde het IPO namens de provincies samen met de VNG aan minister Van Engelshoven een brief met aanbevelingen voor de aanpak van het cultuurbeleid. We vroegen Hester Maij (provincie Overijssel) vanuit het IPO deze brief toe te lichten. “Ik verwacht veel van de samenwerking met het Rijk en de nieuwe minister. Dat baseer ik op de aanknopingspunten die het regeerakkoord biedt voor de nieuwe insteek van het cultuurbeleid.”
Lees meer

Provincies en gemeenten ondersteunen pleidooi voor meer regionale benadering Rijkscultuurbeleid

07 december 2017 - Zorg voor een betere geografische spreiding van het cultuuraanbod en kijk meer naar de functie en kwaliteiten die culturele instellingen in de regio hebben. Inventariseer in samenwerking met provincies, gemeenten en de cultuursector per regio wat nodig is aan cultuuraanbod en de bijbehorende middelen. Die aanbevelingen geven het Interprovinciaal Overleg en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten mee aan de nieuwe cultuurminister Ingrid van Engelshoven als input voor het nieuwe Rijkscultuurbeleid dat vanaf 2021 moet ingaan. De aanbevelingen van provincies en gemeenten sluiten aan bij de recent uitgebrachte verkenning van de Raad voor Cultuur.
Lees meer

Investeringen in cultureel erfgoed: provincies denken mee

04 december 2017 - In het regeerakkoord is 325 miljoen vrijgemaakt voor erfgoedzorg.  Daar zijn de provincies erg blij mee. Het IPO doet aanbevelingen aan minister van Engelshoven (OCW, D66) voor nieuw beleid en beschrijft de inzet die de provincies voor zichzelf zien. De provincies willen de samenwerking met het Rijk op het gebied van het erfgoed graag actualiseren en voortzetten.
Lees meer