Profiel provincies: "Met liefde over grenzen heen"

04 april 2014

Er moet liefde in het spel zijn of er moet liefde ontstaan bij wat je aan het maken bent. Bij het begin van de lente was de liefde de metafoor voor de succesvolle taakuitoefening van de provincies. Op donderdagmiddag 3 april vond de laatste bijeenkomst, in een serie van drie, van Profiel provincies plaats in Den Haag. Met het thema “Over grenzen heen” gaven de provincies Zuid-Holland, Groningen, Limburg, Brabant en Utrecht  in een carrousel van kleurrijke presentaties toelichting op provinciale projecten.

"Brutaal mag"
Bij de opening van de bijeenkomst benadrukte Commissaris van de Koning in Overijssel, Ank Bijleveld, opnieuw de noodzaak grotere zichtbaarheid van de provincies te realiseren. “We moeten de meerwaarde van het middenbestuur beter in beeld brengen. Laten zien hoe we maatschappelijke opgaven aanpakken, dat de provincie toegesneden is op haar taken.” In de uitvoering stelde Ank Bijleveld: “een beetje brutaal mag, zolang het maar met gezag gaat.”
 
Ambitie
Liesbeth Spies en Boudewijn Steur, beiden als lid van de reflectiegroep aanwezig, onderstreepten de rol van de provincie als verbinder. “Het is hip om te zeggen dat je samenwerkt en wie je partners zijn, maar net zo belangrijk is het te laten zien dat je aan de knoppen durft te draaien. We moeten ophouden met één stap vooruit, één stap achteruit en we nemen er nog een jaartje voor”, aldus Liesbeth Spies. “We moeten ambitie tonen.” Boudewijn Steur riep op na te denken over de invulling van de provincie als verbinder. Bij meerdere projectvoorbeelden werd besloten “het op afstand van de politiek te plaatsen”. Is de politiek daarmee een risicofactor? vroeg hij zich af. 
 
PP3april_1
  
Transitie Jeugdzorg – Utrecht
De provincie Utrecht heeft de aanpak van de transitie jeugdzorg (overdracht van de verantwoordelijkheden aan gemeenten per 1 januari 2015) gekoppeld aan overheidssturing in een netwerksamenleving. De provincie Utrecht heeft expliciet gekozen voor de rol van procesbegeleider in plaats van regisseur.  Aanleiding voor de omslag in uitvoering was een brief van de gemeenten aan de provincie. “Jullie praten wel over, maar niet met ons.  Dat was de eye-opener.  Ik wilde er alles aan doen om te voorkomen dat gemeenten ons aan het einde van de transitie verwijten konden maken” legt Utrechtse gedeputeerde Mariëtte Pennarts uit.  Uiteindelijk heeft de provincie de leiding in het proces overgedragen aan de gemeenten, eerder dan wettelijk is voorgeschreven (1 januari 2015). “Er was een vrij cruciale kanteling in het denken voor nodig” aldus Pennarts.
 
Wethouder Bert Lubbinge van Amersfoort benadrukt dat het “een ingewikkeld veld is met veel spelers. Het scheelt dat alle gemeenten en provincies in hetzelfde schuitje zitten, dan is er veel uitwisseling van kennis en ervaring.” In de provincie Utrecht kregen de gemeenten experimenteerruimte waardoor  zij alvast in de praktijk konden kijken waar de behoeften en mogelijkheden liggen. Lubbinge noemt het nu al succesvolle voorbeeld van wijkteams.  De kanteling op provincieniveau heeft ook geleid tot een “bestuurlijke vernieuwing op gemeenteniveau. De gemeenten vangen samen delen van het overgedragen beleid op.”
 
ROM Zuidvleugel – Zuid-Holland
De provincie Zuid-Holland heeft samen met het ministerie van Economische Zaken het initiatief genomen een Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM) op te richten. In januari 2014 is deze ROM formeel van start gegaan. Doelstelling is het (beter) benutten van het economisch potentieel van de Zuidvleugel. Kernbegrip is innovatie: het bundelen van investeringen om de slagkracht te vergroten, het bijeenbrengen van versnipperde activiteiten en een cross-over effect creëren tussen de (top)sectoren. “We hebben een club founding fathers gecreëerd die de kar ging trekken” legt economisch adviseur Hans Goossenssen van de provincie Zuid-Holland uit. “We wilden ons niet blind staren op de besluitvorming. Er moest liefde ontstaan voor de  ROM en die verliefdheid moesten de bestuurders overnemen.” De aanpak wordt getypeerd als “de kracht van netwerkend werken” waarmee maatwerk wordt geleverd.
 
Bert Mooren, directeur VNO-NCW West, ziet de ROM als een goed begin voor de verbindende rol van de provincie. “De overheid kan zich de bestuurlijke discussie niet langer permitteren. Bestuurders, ondernemers en vertegenwoordigers van de kenniswereld moeten leiderschap tonen. Met behulp van een mission statement en een uitvoeringsagenda kan je aan de slag”. De realisatie van de ROM is volgens Mooren het resultaat van het spel van “geven, nemen en waarderen”.  
 
Energy Valley – Groningen
“We moeten niet in een toren gaan zitten, maar tussen en naast de mensen staan.” Commissaris van de Koning in Groningen, Max van den Berg vertelt hoe de rol van de provincie is ingegeven in de oprichting van Energy Valley. De netwerkorganisatie Energy Valley is aanjager van nieuwe initiatieven op gebied van transport, gaswinning, duurzame energietechnieken.  De provincie Groningen heeft “gefaciliteerd, gecreëerd en samen gebracht”. Onderdeel van Energy Valley is het grootste windpark op land van Nederland. “We willen ook wind op zee, maar dat is een hele andere discussie.”
 
De belangrijkste les van het project is volgens Max van den Berg dat “je nooit iets alleen kunt.” Voor Groningen ging deze samenwerking ook over de landsgrens heen, naar Duitsland, voor innovatieve research en nieuwe technieken. “Het is een project van lange adem dat succesvol is als je elkaar iets gunt en er samen aan werkt.  Als je liefde voor het project ontwikkelt” aldus Van den Berg. Energy Valley is simpelweg een “zinnig antwoord op een maatschappelijke opgave”.

PP3april_2

Vlaams-Nederlandse Delta – Brabant & Technologische Top Regio Eindhoven-Leuven-Aken (TTR ELAt) – Limburg
De provincies Brabant en Limburg presenteerden allebei een voorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking om aan te tonen dat bundeling van krachten over de (lands)grenzen heen enorme mogelijkheden biedt voor de regio’s.  “Elke zichzelf respecterende provincie wil zichzelf economisch profileren. Limburg gaat niet alleen voor de economie, maar ook voor cultuur en arbeidsbeleid de grensoverschrijdende samenwerking aan.” Strateeg Internationalisering Stefan Kupers van de provincie Limburg weet overtuigend te brengen dat internationalisering integraal onderdeel uitmaakt van de Limburgse agenda. TTR ELAt is een voorbeeld van deze internationalisering waarbij de driehoek Eindhoven – Leuven – Aken een economische agenda deelt en gezamenlijk nastreeft. “TTR ELAt is the cradle of innovative solutions for global impact.”
 
De Vlaams - Nederlandse Delta is het grensoverschrijdende samenwerkingsverband van zes provincies: drie Belgische en drie Nederlandse. De Delta is in 2011 opgericht. Provinciestrateeg Thom de Graaf legt uit dat de samenwerking was ingegeven omdat “de zeehavens in de zes provincies tezamen de grootste haven ter wereld vormen. De Vlaams-Nederlandse Delta is de poort van Europa.” Naast een bestuursnetwerk is het dan ook een zeehavenoverleg. Een punt van aandacht volgens Thom de Graaf is het verschil in provinciale bevoegdheden in België en in Nederland. “De infrastructuur en ruimtelijke ordening liggen in België niet bij de provincie, maar bij het gewest.” Aansluiting van het Belgisch gewest zou volgens de Graaf dan ook zeer welkom zijn.    
 
Grenzeloos Gunnen – Groningen
Van 23 naar 5 of 6 gemeenten:  de uitdaging waar het  project Grenzeloos Gunnen in de provincie Groningen om draait. Provincie en gemeenten hebben samen geconcludeerd dat een brede gemeentelijke herindeling noodzakelijk is om voldoende bestuurskracht te realiseren om de maatschappelijke opgaven in de toekomst het hoofd te bieden. Gedeputeerde Bote Wilpstra benadrukt dat er twee sporen zitten aan het proces. “Enerzijds hebben we de grootschalige herindelingsoperatie en anderzijds heeft deze ook consequenties voor de taak- en rolverdeling tussen provincie en gemeenten”.
 
De herindeling wordt bottum-up gerealiseerd. Een externe visitatiecommissie adviseert. Zij hebben het rapport “Grenzeloos Gunnen” I en II opgeleverd. Het leidend beginsel is  “de structuur is volgend op de inhoud”. Bote Wilpstra geeft aan dat er nog wel een paar hickups in het proces zitten. De gemeente Haren beraadt zich nog of ze bij Groningen of Drenthe willen aansluiten. Dat heeft tijd nodig volgens Wilpstra. Ook in Oost-Groningen is de puzzel nog niet helemaal gelegd. Er is nu sprake van een verticale variant. “We moeten de sterke kernen verspreiden,  anders slagen we nog niet in realisatie van meer bestuurskracht.”

Gerelateerde berichten

Johan Remkes is voorlopig IPO-voorzitter

17 november 2017 - Johan Remkes is IPO-voorzitter voor de duur van de vaststelling van het interbestuurlijke programma. In dit programma maken het Rijk en de decentrale overheden afspraken over de opgaven in het regeerakkoord die om een gezamenlijke aanpak vragen. Belangrijke aanleiding hiervoor is de ‘Gezamenlijke investeringsagenda naar een duurzaam Nederland’ van de koepels van decentrale overheden.    
Lees meer

Decentrale overheden vragen minister Ollongren om goede afspraken

10 november 2017 - Provincies, gemeenten en waterschappen willen snel goede afspraken maken met het nieuwe kabinet over de toekomstige samenwerking met het Rijk. Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties heeft in een eerste kennismaking onderstreept dat zij graag op basis van gelijkwaardigheid tot afspraken wil komen.
Lees meer

Ank Bijleveld neemt afscheid: "Samenwerken is het credo"

27 oktober 2017 - Ze zit al jaren in de politiek, in diverse functies op allerlei niveaus: gemeenteraadslid, fractievoorzitter, burgemeester, staatssecretaris, Kamerlid en commissaris van de Koning in Overijssel.Hier wordt nu aan toegevoegd: Minister van Defensie van het kabinet Rutte III. En dus neemt Ank Bijleveld afscheid als voorzitter van het IPO.De scheidend voorzitter kijkt tevreden terug: “Het meest trots ben ik op de Duurzame Investeringsagenda. Een concreet eindresultaat van een goede samenwerking met de VNG en de Unie van Waterschappen.”
Lees meer