Voorbeelden Slim financieren op een rij

De integrale aanpak is terug te zien bij de centrale thema’s waar provincies zich aan verbinden. De subsidieregeling van de provincie Fryslân voor besparing in de gebouwde omgeving verenigt de thema’s bouw, duurzaamheid en werkgelegenheid. Dit zet Fryslân als duurzame provincie op de kaart.

Flevoland profileert zichzelf met recht als ‘de windprovincie’. Hierbij investeert de provincie niet alleen in vermogen qua energieopwekking, maar zoekt ze ook nadrukkelijk innovaties op. Zowel in techniek (verbetering van windmolens) als in als in structurering (oprichting ‘windbank’ voor clustering van rechten, saneren van kleine molens en concentratie in grote parken.

De provincie Noord-Brabant legt een directe relatie tussen haar ambities voor duurzame energie en de inrichting van een technologie cluster rondom Eindhoven. Uitblinken in kennis en techniek rondom zonne-energie heeft een stevige plaats gekregen in de innovatie agenda van Noord Brabant.

Overigens slaagt het streven naar integraliteit niet altijd. De RO agenda biedt niet altijd de ruimte voor duurzame ondernemers (wind, biomassa). Het inkoop- en aanbestedingsbeleid is nog niet consequent gericht op het lanceren van innovatieve en duurzame projecten. Budgetten en kasritme zitten in de weg. Het startpunt moet het besef zijn dat duurzame energievoorziening bij uitstek een terugkerend onderdeel is. Ook op ‘andere’ beleidsterreinen om de doelstellingen effectief binnen bereik te krijgen.

Een onderdeel van de Tijdelijke energieregeling Markt en innovatie van het Ministerie van EL&I bestaat uit het dekken van de risico’s voor aardwarmteprojecten. Het gaat hier om een subsidie onder een opschortende voorwaarde dat zich een bepaald risico voordoet. De subsidie wordt pas uitbetaald als gerealiseerde vermogen lager is dan verwacht. Het risico is gemaximeerd op 85% van de kosten van een boring.

De Provincie Overijssel heeft gebruik gemaakt van de garantieregeling van EL&I bij een project in de Koekoekspolder. Bij dit project was een aantal tuinders betrokken en het project is in publiek-private samenwerking opgezet waarbij de risico’s en zeggenschap tussen beide partijen zijn verdeeld. Het project is een onderdeel van het Energiepact uit de provincie.

Een bekend voorbeeld van het afdekken van marktrisico is het succes van het Duitse Feed in Tariff. Door het feit dat op de cash flow zekerheid wordt genomen door de ‘FIT’, kunnen investeerders instappen in projecten waarbij zij de operationele/technische risico’s voor hun rekening nemen.

De Provincie Utrecht heeft een Garantiefonds Energie waarmee de provincie het faillissementsrisico kan overnemen. De bank kan daardoor met minder risico een lening verstrekken. De garantie uit dit fonds bedraagt maximaal € 500.000.

Er zijn verschillende energie-exploitanten. De meest bekenden zijn de grote energiemaatschappijen, zoals Vattenfall of Greenchoice. Er zijn ook kleinere bedrijven, zoals Vaanster die met name WKO-projecten opzet of Zonenergie die in verschillende duurzame energiesystemen investeert.

Voorbeelden van een Energie-Coöperatie
Op Texel is een energiecoöperatie opgezet, te weten TexelEnergie. Dit is een kleinschalig energiebedrijf dat duurzame stroom en duurzaam gas levert aan particulieren en bedrijven op Texel. Door lid te worden kan een korting op de energieprijs worden gekregen, maar wordt ook een aandeel verkregen.

Een ander voorbeeld van een energiecoöperatie ligt in Lochem. Lochemenergie is een burgerinitiatief met als doel in de eigen energiebehoefte te gaan voorzien. De winsten die gemaakt worden blijven in de lokale gemeenschap en worden geherinvesteerd in duurzame initiatieven.

Voorbeeld ESCO
In Rotterdam is voor energiebesparingen bij een aantal zwembaden gekozen voor een ESCO-constructie. De Gemeente Rotterdam heeft de markt via een aanbesteding uitgedaagd. Deze is uiteindelijk gewonnen door Strukton die speciaal voor dit project de ESCO op gaat zetten die de energiebesparingen garandeert.

De Provincie Overijssel heeft haar energiedoelstelling verwoord in het Programma Energiepact . Voor het realiseren van haar doelstelling wil de provincie projecten stimuleren voor energiebesparing en duurzame opwekking van energie. De provincie ziet daarbij aardwarmte als een kansrijke bron voor duurzame energie. Samen met de Gemeente Kampen en het bedrijfsleven is een energieproject ontwikkeld in de Koekoekspolder waarbij het energieproject is ondergebracht in een aparte rechtspersoon. Het project sloot tevens aan bij de landbouw- en werkgelegenheidsdoelstelling van de provincie en droeg dus bij een integrale doelstelling. De provincie heeft allereerst bijgedragen door capaciteit en expertise, haalbaarheidsonderzoeken te financieren en de opsporingsvergunning te verkrijgen. Daarnaast speelde de provincie een belangrijke rol bij het afdekken van risico’s.
Zo was er een kans op een misboring met een maximaal risico van circa € 6,5 miljoen. De totale investering van het project, inclusief de aanpassing in de kas is ongeveer € 10 miljoen. Dit risico is deels door de provincie afgedekt. Daarnaast heeft de provincie een lening van 4,5 miljoen verstrekt aan de tuinders. Op deze wijze zette de provincie een mix van verschillende instrumenten in om het project daadwerkelijk te realiseren.

De Gemeente Leeuwarden heeft in de aanbesteding voor de WMO duurzaamheidseisen opgenomen. De gemeente heeft daarbij in de aanbesteding aangegeven dat de exploitatietermijn voor duurzaam vervoer langer is dan vervoer dat niet duurzaam is ingericht. Op deze wijze heeft de gemeente de markt geprikkeld om toch in duurzaamheid te investeren. Zie ook www.leeuwarden.nl.

SBIR staat voor Small Business Innovation Research en is ontwikkeld in de Verenigde Staten om innovatie te stimuleren. De overheid stuurt daarbij bij aanbestedingen op nieuwe, creatieve en onconventionele ideeën met commercieel perspectief om maatschappelijke problemen op te lossen. Ondernemers wordt uitgedaagd om met voorstellen te komen. In april 2010 heeft het rijk bijvoorbeeld ondernemers uitgedaagd om zon-pv te integreren in de gebouwde omgeving. Meer informatie.

Om het gebruik van elektrisch vervoer te stimuleren heeft de Gemeente Amsterdam in de openbare ruimte oplaadpunten gekocht en laten plaatsen. De oplaadpunten zijn een noodzakelijke voorwaarde voor het gebruik van elektrische auto’s. Ook stimuleert de gemeente de aanschaf van oplaadpunten op niet openbare plekken. De gemeente maakt via de website bekend waar oplaadpunten staan zodat de gebruikers van elektrische auto’s precies weten waar zij hun auto kunnen opladen.

In de Gemeente Amersfoort is gekozen voor een wijkbenadering voor energiebesparing in bestaande gebouwen. De rol van de gemeente bestond uit het bij elkaar brengen van de bewoners en de installateurs. Concreet heeft de gemeente een borrel georganiseerd waarbij de kosten allen bestonden uit een ‘wijntje en een blokje kaas’. Nadat de netwerkbijeenkomsten waren georganiseerd bleek dat de partijen elkaar beter konden en werd er daadwerkelijk gestart met verschillende energieprojecten. Zie ook www.amersfoort.nl bij het tabblad ‘Woonomgeving’.

De Provincie Limburg heeft in 2009 het ‘Innovatiefonds provincie Limburg B.V.’ opgericht. Het fonds is bedoeld om het innovatieve MKB in de provincie te helpen. Het gaat dan om het stimuleren van vernieuwingen, maar ook om innovatieve bedrijven die het nu in crisistijd moeilijk hebben. Het fonds heeft een totale omvang van € 20 miljoen. Vanuit het fonds worden verschillende financiële instrumenten ingezet. Bijvoorbeeld leningen, garanties, maar ook risicokapitaal in de vorm van aandelen. Daarnaast is er - in beperkte mate - subsidiemogelijkheid. De investeringen die in aanmerking komen hebben een beperkte looptijd van maximaal 5 jaar en bedragen ongeveer € 1 miljoen. Vanuit het fonds zijn al verschillende MKB’ers ondersteund die innovatieve projecten hebben opgezet. Ook op het gebied van milieu en energie. Zo heeft via het fonds een veelbelovende nieuwkomer op het gebied van geavanceerde zontechnologie zijn bedrijf verder kunnen ontwikkelen. Met het fonds heeft de provincie dus nadrukkelijk gekozen voor het inzetten van verschillende financiële instrumenten.

Een bekend "revolving fund" zijn de gemeentelijke fondsen die zijn ondergebracht bij stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeente (SVn). Hierin zijn 'geoormerkte' middelen ondergebracht. Uit hun revolving fund verstrekken de gemeenten 'zachte' leningen aan derden. Moesten de eerste deelnemers in 1996 nog met een verdubbelingsbijdrage over de streep worden getrokken, negen jaar later omhelzen 185 van de 480 gemeenten het financieringsinstrument revolving fund. Verder hebben BNG en Triodos recentelijk het Duurzaamheids Fonds Nederland opgezet waar overheden middelen in kunnen storten en trekkingsrechten in het fonds kunnen krijgen.

Ook de Europese Commissie heeft financieringsfondsen. Een voorbeeld hiervan is het European Energy Efficiency Fund. Dit fonds heeft als doel om markt gebaseerde financiering te verschaffen voor commercieel haalbare projecten op het gebied van energiebesparing of duurzame energie. In totaal is er € 265 miljoen beschikbaar. Het fonds staat open voor lokale overheden en dan met name gemeenten en provincies en publieke en private entiteiten die namens lokale overheden energieprojecten uitvoeren. Als voorbeelden worden genoemd: nutsbedrijven, openbaar vervoer, sociale woonvoorzieningen en ESCO’s. Vanuit het fonds kunnen leningen, garanties of aandelenkapitaal beschikbaar worden gesteld.