Terug naar actueel overzicht Nieuws
Op deze pagina
Nieuwe handreiking VTH biedt provincies handvatten voor een gezondere leefomgeving
Nieuws

Nieuwe handreiking VTH biedt provincies handvatten voor een gezondere leefomgeving

Gepubliceerd op: 18 juni 2026

Provincies hebben met de komst van de Omgevingswet meer ruimte gekregen om hun instrumenten voor vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) strategisch in te zetten. Maar hoe benut je deze ruimte optimaal om de gezondheid van inwoners te beschermen en te verbeteren? Om provincies hierin concreet te ondersteunen, heeft het Interprovinciaal Overleg (IPO) een nieuwe handreiking laten opstellen.

De vrijblijvende handreiking slaat een brug tussen strategisch provinciaal beleid en de dagelijkse uitvoeringspraktijk van omgevingsdiensten. Het rapport bouwt voort op bestaande literatuur en intensieve focusgroepen met provinciale beleidsmedewerkers en VTH-professionals uit de omgevingsdiensten. Het rapport beschrijft enerzijds wat provincies in ieder geval moeten regelen om te voldoen aan de basisvereisten van de Omgevingswet. Anderzijds laat het zien welke instrumenten — zoals specifieke instructieregels in de omgevingsverordening of gerichte provinciale programma’s — ingezet kunnen worden als een provincie extra wil excelleren op het gebied van gezondheid en leefomgevingskwaliteit.

Handvatten voor zes cruciale thema’s

De handreiking is opgebouwd rond de regionale beleidscyclus (de zogeheten ‘BIG-8’) en biedt concrete handelingsperspectieven voor zes specifieke VTH-onderwerpen:

1. Scherper vergunnen: Het opnemen van emissiegrenswaarden die zo dicht mogelijk bij de onderkant van de best beschikbare technieken (BBT) liggen, in lijn met de herziene Richtlijn Industriële Emissies (RIE). De handreiking adviseert dit ook breder in te zetten voor niet-RIE-installaties en aspecten als geur, geluid en trillingen.

2. Actualiseren van vergunningen: Het regelmatig herbeoordelen van vergunningen. De handreiking reikt methoden aan om actualisaties te prioriteren op basis van risico- en impactanalyses, zodat de vergunningen met de meeste potentiële gezondheidswinst als eerste worden aangepakt.

3. Intrekken van latente milieuruimte: Het aanpassen en inperken van ongebruikte milieuruimte binnen bestaande vergunningen om toename van uitstoot of hinder te voorkomen, geïnspireerd op succesvolle provinciale stikstofaanpakken.

4. Toepassing van het voorzorgsbeginsel: Hoe om te gaan met stoffen of situaties waarover nog wetenschappelijke onzekerheid bestaat, ondersteund door duidelijke provinciale afwegings- en beoordelingskaders.

5. Cumulatie en stapeling: Het beoordelen van de optelsom van verschillende emissies en stressoren (zoals fijnstof, geluid en geur) in een specifiek gebied via heldere rekenmethoden, om overbelasting van de leefomgeving te voorkomen.

6. Outcome-sturing: De omslag van puur sturen op ‘output’ (zoals het aantal uitgevoerde controles of verleende vergunningen) naar sturen op de werkelijke maatschappelijke impact: een schonere en gezondere leefomgeving.

Samenwerking tussen beleid en uitvoering essentieel

Een belangrijke rode draad in het rapport is dat succes valt of staat met een intensieve samenwerking tussen de provincie als opdrachtgever en de omgevingsdienst als uitvoerder. Omgevingsdiensten lopen in de praktijk vaak aan tegen capaciteitsgebrek en versnipperde data. Duidelijke beleidsmatige keuzes, uniforme templates (bijvoorbeeld voor kosteneffectiviteitsberekeningen) en een stevige verankering in de provinciale Uitvoerings- en Handhavingsstrategie (UHS) geven de uitvoering de benodigde ruggensteun en juridische legitimatie.

Het IPO onderschrijft het belang van deze handreiking. Met dit instrumentarium kunnen provincies samen met de omgevingsdiensten, de GGD en het RIVM nog gerichter en effectiever bouwen aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige fysieke leefomgeving.

Bekijk hier de handreiking.

Gerelateerd nieuws